حسين شهيدى مازندرانى
66
سرگذشت تهران ( فارسى )
گرجى و فيروز ميرزا ، سران سپاه محمد شاه ، شكست خورده ، دستگير و به تهران فرستاده شد . حسين على ميرزا در تهران به دستور محمد شاه در برج نوش زندانى شد تا اينكه اندكى بعد در سال 1251 ( ه ق ) به بيمارى و با درگذشت « 1 » . منوچهر خان گرجى سردار سپاه محمد شاه چون نام منوچهر خان گرجى به ميان آمد ، بىمناسبت نيست كه اشارهاى نيز به ماجراى وى داشته باشيم . گفته مىشود كه امروز نيز در خيابان پانزدهم خرداد نزديك چهارراه گلوبندك هنوز كوچهاى به نام « كوچه منوچهر خان » و تكيهاى نيز به همين نام وجود دارد كه اين تكيه نيز گويا از بناهاى او باشد . منوچهر خان گرجى ، ملقب به معتمد الدوله ، از اسيرانى بود كه آغا محمد خان از تفليس به ايران آورد . به گفتهء فريزر « 2 » منوچهر خان كه ازدواج كرده و پدر هم شده بود ، در هجده سالگى اسير جنگى شد و با وحشىگرى خواجهاش كردند . بعدها او و خسرو خان گرجى - كه او نيز به سرنوشت منوچهر خان دچار شده بود - هر دو به خدمت شاه درآمده ، به رغم بلايى كه برسرشان آمده بود ، از وفادارترين و محرمترين خادمان دربار شاه شدند « 3 » . در تاريخ عضدى آمده كه منوچهر خان گرجى ملقب به معتمد الدوله . . . به مقامات مهمى چون ايچآقاسىباشى - خواجهباشى - و ايشيكآقاسى - رئيس تشريفات - رسيد و سپس با عنوان وزارت ، همراه يحيىميرزا به گيلان و بعد با همين عنوان به اتفاق سلطان محمد ميرزا سيف الدوله به اصفهان رفت . در زمان محمد شاه نيز مأمور سركوبى عموهاى ياغى او كه مدعى سلطنت بودند ، شد . وى سپاه حسين على ميرزا فرمانفرما را درهم شكست و پس از تسخير شيراز وى را دستگير كرده به تهران فرستاد . در پايان عمر بالاستقلال حكومت اصفهان را داشت . منوچهر خان در سال 1263 ( ه ق ) درگذشت « 4 » . قصر جهاننماى نياوران معروف به صاحبقرانيه يا كاخ نياوران كاخ نياوران شميران بنا به نوشتهء اعتماد السلطنه كه نخست جهاننماى نياوران نام داشت و سپس
--> ( 1 ) - تاريخ عضدى ، ص 251 . ( 2 ) . Fraser ( 3 ) . سفرنامهء فريزر معروف به سفر زمستانى ، جيمز بيلىفريزر ، ترجمهء دكتر منوچهر اميرى ، ص 120 . ( 4 ) - تاريخ عضدى ، ص 55 و ص 243 - 244 ، نقل به اختصار .